Enkoder hatası: sürücüde PG ve geri besleme arızası

Kapalı çevrim (vektör kontrol, servo benzeri uygulamalar, vinç ve asansör tahrikleri) çalışan bir sürücü ekranında enkoder hatası görüldüğünde, sürücü motorun gerçek hızını ve yönünü güvenilir biçimde okuyamıyor demektir. Markaya göre bu arıza “PG hatası”, “encoder fault”, “speed feedback failure” ya da “geri besleme hatası” diye adlandırılır. Bu rehberde enkoder hatasının ne anlama geldiğini, en sık nedenlerini ve yetkili personelin yapacağı ilk kontrolleri üreticilerin resmi dokümanlarına dayanarak anlatıyoruz.

Enkoder hatası ne anlama gelir?

Enkoder (PG, pulse generator) motor miline bağlı bir algılayıcıdır ve sürücüye A, B (çoğu zaman Z) kanallarından darbe sinyalleri gönderir. Sürücü bu darbelerin frekansından hızı, kanalların sırasından dönüş yönünü hesaplar. Sinyal kesilirse, bozulursa ya da sürücünün beklediği ayarlarla uyuşmazsa sürücü güvenli çalışmayı garanti edemez ve arıza vererek durur.

Kod adları markaya göre değişir. Birkaç resmi örnek:

• Toshiba AS3: E-12 “PG error”. Üreticiye göre sürücüye uygun olmayan bir PG sinyali geldiğinde oluşur.
• Schneider Altivar 340/900: SPF “Speed Feedback Failure”. Motordaki enkoder veya resolver ile bağlantı sorununu gösterir.
• Schneider Altivar 61/71: enkoder izleme modunda aşırı hız (SOF) ve yük kayması (AnF) arızaları enkoder hız bilgisiyle tespit edilir.
• Danfoss VLT AutomationDrive (MCB 102 enkoder opsiyonu): enkoder kanalları izlenir; açık devre ve kısa devre algılanabilir, tepki parametre 17-61 ile seçilir.

Kendi cihazınızdaki kodun tam adı ve anlamı için mutlaka sürücünüzün kılavuzuna bakın. Kodu doğru okumak için sürücü hata kodları nasıl okunur rehberimiz yardımcı olabilir.

Enkoder hatasının olası nedenleri

Üretici dokümanlarında öne çıkan nedenler şunlardır:

• Kopuk sinyal hattı: Toshiba, PG sinyalinin kopmasını E-12’nin ilk nedeni olarak sayar. Schneider de enkoderin birden fazla tekil telle bağlandığını, tek bir telin kopmasının bile sürücüyü SPF ile durdurduğunu belirtir.
• Hatalı kablolama: kanalların yanlış klemense bağlanması veya A ile B’nin yer değiştirmesi. Toshiba’ya göre E-12 çoğunlukla enkoder yanlış bağlandığında ya da parametreler yanlış ayarlandığında görülür.
• Yanlış sinyal gerilimi: enkoderin besleme/sinyal seviyesi ile sürücüdeki ayar uyuşmuyorsa (örneğin 5 V TTL enkoder ile farklı bir gerilim seçimi). Danfoss MCB 102 opsiyonu 5 V TTL, 10–30 V, 1 Vpp sin-cos, Hiperface, EnDat ve SSI gibi farklı enkoder türlerini destekler; seçimin bağlı enkoderle aynı olması gerekir.
• Yanlış enkoder parametreleri: darbe sayısı (PPR), faz sayısı veya enkoder tipi ayarının gerçek enkoderle uyuşmaması.
• Yön uyuşmazlığı: motorun gerçek dönüş yönü ile enkoderin bildirdiği yön ters olduğunda sürücü hızı yanlış hesaplar. Toshiba, motor dönüş yönünün doğrulanmasını ayrıca ister.
• Mekanik sorunlar: enkoder kaplinin kayması veya gevşemesi, motor ya da tahrik edilen ekipmanda sorun. Bu durumda gerçek hız ile ölçülen hız farklılaşır; Altivar’daki yük kayması (AnF) gibi arızalar bu tür sapmaları yakalar.

Yetkili personel için ilk kontroller

Aşağıdaki sıra, enerji gerektirmeyen kontrollerden başlar:

1. Kodu ve ayrıntıyı kaydedin. Arıza kodunu, arıza geçmişini ve varsa alt hata bilgisini not edin. Schneider Altivar 340/900’de SPF arızasında ekrandaki “3 Display” menüsünden ENCE (Encoder Error Register) okunabilir; gösterilen sayı hangi hatanın olduğunu belirtir. Üreticiye göre bütün teller koptuysa genellikle ilk tespit edilen “A kanalı yok” hatası görünür. ENCE yalnızca arıza durumunda ve sürücü ekranından okunur.
2. Makineyi güvenle durdurun ve gözle kontrol edin. Enkoder gövdesi, kaplin ve kablo dışarıdan görülebiliyorsa ezilme, kopma, gevşek konnektör veya yağ/su girişi olup olmadığına bakın.
3. Kablo ve klemens kontrolü (yalnızca yetkili elektrik personeli; enerji kesilip kilitlendikten, deşarj süresi beklendikten ve gerilim olmadığı doğrulandıktan sonra): enkoder kablosunun her iki ucundaki bağlantıları, kanal sırasını ve konnektör pinlerini kılavuzdaki bağlantı şemasıyla karşılaştırın. Toshiba, PG kablolamasının ve darbe sinyallerinin doğru bağlandığının doğrulanmasını ilk adım olarak verir.
4. Opsiyon kartı göstergeleri: Danfoss MCB 102’de her kanal için yeşil bir LED bulunur ve kanal sağlıklıysa yanar; üreticiye göre LED’ler ancak tuş takımı (LCP) çıkarıldığında görülür. Sönük kanal, ilgili tel veya klemens için iyi bir ipucudur.
5. Parametreleri karşılaştırın. Enkoder tipi, darbe sayısı, sinyal gerilimi ve yön ayarlarını enkoder etiketiyle karşılaştırın. Örneğin Toshiba AS3’te F376 (PG faz sayısı) ve F379 (PG opsiyon gerilimi) kontrol edilmesi istenen parametrelerdir; enkoder ayarları F375–F377 aralığındadır. Değişiklikleri yalnızca makine üreticisinin/sorumlusunun onayıyla ve eski değeri kaydederek yapın.
6. Dönüş yönünü doğrulayın. Toshiba’nın tarifine göre ileri yönde motor, tahrik tarafından bakıldığında saat yönünde dönmelidir. Yön testi, makine sorumlusunun gözetiminde ve yükün güvenli olduğu durumda yapılmalıdır.
7. Nedeni giderdikten sonra resetleyin. Toshiba, arızayı silmeden önce motor ve tahrik edilen ekipmanın incelenmesini ister. Arızayı nedenini bulmadan tekrar tekrar resetlemeyin; güvenli sıfırlama için sürücü hata reset rehberimize bakın.

Bazı sürücülerde enkoder arızasına tepki (yalnızca uyarı, durma vb.) parametreyle seçilebilir; Danfoss’ta bu seçim 17-61 Feedback Signal Monitoring parametresindedir (None, Warning, Trip). Enkoder izlemesini kapatıp makineyi çalıştırmaya devam etmek önerilmez: hız bilgisi yanlış olan bir tahrik, özellikle yük tutan uygulamalarda tehlikelidir. Sürücü çalıştığı hâlde motor hiç dönmüyorsa sürücü çalışıyor motor dönmüyor yazımızdaki kontroller de işinize yarayabilir.

Ne zaman teknik servis çağrılmalı?

• Kablo, konnektör ve parametreler doğru olduğu hâlde enkoder hatası tekrarlıyorsa (enkoderin kendisi veya opsiyon kartı arızalı olabilir).
• Enkoder değişimi gerekiyorsa: enkoderin motora montajı ve hizalanması, mutlak enkoderlerde ise devreye alma ayarları uzmanlık ister.
• Arıza vinç, asansör veya yük tutan bir eksende oluştuysa: bu uygulamalarda yeniden devreye alma, makine üreticisinin prosedürüne göre yapılmalıdır.
• Hata, aşırı hız veya hız sapması arızalarıyla birlikte görülüyorsa ya da mekanik hasar şüphesi varsa.

Özet

Belirti / neden	İlk kontrol
Sinyal kopuk (tek tel bile)	Kablo, konnektör, klemensler; Altivar’da ENCE kaydı
Yanlış bağlantı / A-B ters	Bağlantı şeması ve dönüş yönü
Yanlış sinyal gerilimi	Enkoder tipi ve gerilim ayarı (ör. Toshiba F379)
Yanlış enkoder parametreleri	Darbe sayısı, faz sayısı, enkoder tipi
Mekanik kayma	Kaplin, montaj, tahrik edilen ekipman
Hata tekrarlıyor	Yetkili servis: enkoder veya opsiyon kartı

Sık sorulan sorular

PG hatası ile enkoder hatası aynı şey mi?

Genellikle evet. PG (pulse generator), bazı üreticilerin enkoder için kullandığı addır; örneğin Toshiba AS3’teki E-12 “PG error” bir enkoder geri besleme arızasıdır. Kod adı markaya göre değişir.

Enkoder kablosundaki tek bir kopuk tel arıza verdirir mi?

Evet. Schneider, enkoderin birkaç ayrı telle bağlandığını ve tek bir telin kopmasının bile Altivar 340/900’ü SPF arızasıyla durdurduğunu belirtir.

Enkoder hatasını izlemeyi kapatıp çalışmaya devam edebilir miyim?

Önerilmez. Bazı sürücülerde tepki parametreyle seçilebilse de koruma fonksiyonunu kapatıp çalışmak, hız bilgisi yanlış olan bir tahrikin kontrolsüz hareketine yol açabilir. Önce nedeni bulun; gerekirse yetkili servisi çağırın.

---

Kaynaklar

• Toshiba – AS3 Troubleshooting: E-12 PG error
• Schneider Electric – Altivar 340/900 SPF enkoder hatası hakkında SSS (FAQ000266302)
• Schneider Electric – Can ATV61 drives use Encoders? (FA276925)
• Danfoss – VLT AutomationDrive Encoder Option MCB 102 (MI.33.F3.02)

Bu içerik üreticilerin resmi dokümanları esas alınarak hazırlanmıştır. Bilgilendirme amaçlıdır; cihazınızın kılavuzunun ve yetkili teknik servisin yerini tutmaz.